Imunisasi ialah salah satu perlindungan terpenting yang boleh diberikan kepada anak. Di Malaysia, kerajaan menyediakan vaksin secara percuma melalui Program Imunisasi Kebangsaan (PIK) di klinik kesihatan kerajaan. Panduan ini menerangkan apa yang perlu diketahui ibu bapa tentang jadual imunisasi bayi.
Maklumat ini disemak pada Oktober 2026. Jadual boleh dikemas kini dari semasa ke semasa oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Rujukan paling tepat untuk anak anda ialah jadual dalam buku rekod kesihatan bayi dan temujanji yang diberikan klinik.
Apa itu Program Imunisasi Kebangsaan?
Di bawah PIK, setiap bayi di Malaysia menerima suntikan vaksin secara percuma mengikut jadual KKM, bermula seawal kelahiran sehingga umur 18 bulan. Menurut portal rasmi kerajaan, program ini kini menggunakan 10 jenis vaksin untuk mencegah 13 penyakit cegahan vaksin.
Semua vaksin yang digunakan berdaftar dan diluluskan oleh pihak berkuasa regulatori farmaseutikal negara.
Penyakit yang dicegah
Antara penyakit utama yang dilindungi melalui PIK ialah:
- Batuk kering (tuberkulosis) melalui vaksin BCG
- Hepatitis B, yang menyerang hati
- Difteria, tetanus dan pertussis (batuk kokol)
- Polio, yang boleh menyebabkan lumpuh
- Jangkitan Haemophilus influenzae jenis b (Hib)
- Campak, beguk dan rubela melalui vaksin MMR
- Jangkitan pneumokokal, termasuk sesetengah jenis radang paru-paru
Sesetengah vaksin diberikan mengikut kawasan, contohnya vaksin Japanese Encephalitis di negeri tertentu.
Gambaran umum jadual
Semasa lahir
- Hepatitis B dos kelahiran dalam tempoh 24 jam selepas lahir. KKM menegaskan dos ini kekal dalam program kerana penting untuk mencegah jangkitan daripada ibu kepada bayi.
- BCG untuk perlindungan terhadap batuk kering.
Bulan-bulan awal
Malaysia menggunakan vaksin enam serangkai (hexavalent) yang menggabungkan perlindungan terhadap difteria, tetanus, pertussis, polio, Hib dan Hepatitis B dalam satu suntikan. Gabungan ini mengurangkan bilangan suntikan untuk bayi. Ia lazimnya diberikan pada umur 2, 3 dan 5 bulan, dengan dos penggalak pada umur 18 bulan.
Vaksin pneumokokal juga diberikan dalam beberapa dos pada tahun pertama, diikuti dos penggalak.
Akhir tahun pertama hingga 18 bulan
- MMR untuk campak, beguk dan rubela, diberikan dalam dua dos.
- Dos penggalak untuk beberapa vaksin lain.
Selepas itu, anak akan menerima vaksin tambahan semasa di sekolah rendah dan menengah melalui Program Kesihatan Sekolah.
Vaksin pilihan di luar program
Terdapat vaksin lain yang tidak termasuk dalam PIK tetapi boleh diambil di klinik swasta dengan bayaran, contohnya vaksin rotavirus, influenza dan cacar air. Bincang dengan doktor anak anda tentang kesesuaian dan kosnya.
Persediaan sebelum hari imunisasi
- Bawa buku rekod kesihatan bayi dan kad pengenalan ibu atau bapa.
- Pakaikan bayi pakaian yang mudah dibuka di bahagian paha dan lengan.
- Maklumkan jururawat jika bayi demam, pernah mengalami reaksi teruk selepas vaksin, atau ada masalah kesihatan lain.
- Susukan bayi semasa atau selepas suntikan untuk menenangkannya.
Selepas suntikan: apa yang normal?
Kesan sampingan biasanya ringan dan hilang dalam satu hingga dua hari:
- Kemerahan, bengkak atau sakit di tempat suntikan
- Demam ringan
- Bayi lebih meragam atau mengantuk
- Selera menyusu berkurangan seketika
Vaksin BCG biasanya meninggalkan bintil kecil yang mungkin bernanah dan kemudian menjadi parut dalam beberapa minggu. Ini normal. Jangan picit atau sapukan apa-apa padanya.
Penjagaan di rumah
- Teruskan menyusukan bayi seperti biasa.
- Pakaikan pakaian yang ringan.
- Beri ubat demam hanya mengikut nasihat dan dos yang ditetapkan oleh jururawat atau doktor.
Dapatkan rawatan segera jika:
- Demam tinggi atau demam berpanjangan lebih daripada dua hari
- Bayi menangis tanpa henti selama beberapa jam
- Sawan
- Bengkak muka, bibir, ruam teruk atau sukar bernafas
- Bayi sangat lemah atau sukar dikejutkan
Terlepas temujanji?
Jangan risau dan jangan tangguh lagi. Hubungi klinik untuk temujanji baharu. Dalam kebanyakan kes, jadual boleh disambung tanpa perlu bermula semula.
Simpan rekod dengan baik
Buku rekod kesihatan bayi ialah dokumen rasmi yang memantau tumbesaran, perkembangan dan imunisasi anak sejak lahir hingga umur enam tahun. Rekod imunisasi ini juga digunakan semasa pendaftaran sekolah rendah. Simpan dengan selamat dan buat salinan digital.
Kesimpulan
Imunisasi percuma melalui PIK ialah salah satu kemudahan kesihatan terbaik untuk anak-anak di Malaysia. Ikut jadual yang diberikan klinik, simpan rekod dengan baik, dan bincang sebarang kebimbangan dengan petugas kesihatan.
Artikel ini bertujuan memberi maklumat umum dan bukan pengganti nasihat perubatan. Rujuk klinik kesihatan atau doktor anak anda untuk jadual yang tepat.
